|
| เมื่อเอ่ยถึงไบเคอร์ หลายท่านอาจจะงง หรือไม่รู้จัก แต่ถ้าได้เห็นรูปก็อาจจะร้องอ๋อได้ทันที เพราะว่าที่คนส่วนใหญ่เรียกัน อีกทั้งที่ี้่ร้านค้าเขาเรียกกัน จะเรียกกันว่า บิเชีย (Bichir) ผมเชื่อว่าคนที่ชอบปลาออกจะโบราณๆ สักหน่อย คงจะไม่พลาดที่จะมีปลาหน้าตาโบราณๆแบบนี้ไว้ในครอบครองนะครับ เจ้าปลาชนิดนี้ค่อนข้างน่าสนใจมากนะครับ ซึ่งเดี๋ยวผมจะบอกให้ทราบต่อไป
|
|
ด้วยความที่ไบเคอร์เป็นปลาที่มีลักษณะโบราณ และมีเอกลักษณ์อย่าชัดเจน ทำให้เป็นที่น่าสนใจ ในการศึกษาทางโครงสร้างและวิวัฒนาการของมัน ด้วยไบเคอร์มีลักษณะบางอย่างที่แตกต่างไปจากปลากระดูกอ่อน และ พวกปลากระดูกแข็ง คือในส่วนของกระดูกแข็งนั้นพบว่ามีการค้นพบกระดูกออกเป็นจำนวนมาก และภายในลำไส้มี spiral valve และ spiracles 1 คู่ ซึ่งจะเป็นลักษณะเฉพาะของปลาในกลุ่มฉลามและกระเบน ทั้งยังมีเหงือกแบบพิเศษอยู่หลังตาแต่ละข้าง ซึ่งนับว่าค่อนข้างน่าทึ่งกับการพัฒนาในส่วนต่างๆของเจ้าไบเคอร์ อีกทั้งมันยังมีความพิเศษอีกอย่างคือสามารถปรับตัวให้มีชีวิตรอดในสภาพแวดล้อมที่แห้งแล้งได้อีกด้วย ดูๆไปแล้วไบเคอร์เหมือนกับเป็นรอยต่อระหว่างปลาโบราณกับปลายุคปัจจุบันเลยนะครับ |
|
ไบเคอร์์ เป็นปลาในอันดับ Polypteriformes ซึ่งมีปลาอยู่ในกลุ่มนี้เพียงแค่ ตระกูลเดียว คือ Polypteridae มีอยู่ด้วยกัน 17 ชนิด (ซึ่งจะแจงชนิดให้ทราบในภายหลัง)
|
|
ลักษณะทั่วไปของปลาในกลุ่มนี้ เกล็ดเป็นแบบ ganoid รูปทรงข้าวหลามตัด (เดี๋ยวจะอธิบายรูปแบบของเกล็ดอีกทีนะครับ), หัวมีขนาดเล็กแต่กว้าง ช่วงลำตัว รวมกับส่วนอก (pelvics)มีลักษณะยาวเรียว คล้ายกับรูปทรงของงู รับกับครีบหาง, ส่วนอกนั้น มีครีบที่ค่อนข้างแข็งแรง มีลักษณะเป็นฐานพูเนื้อคลุมด้วยเกล็ด คอยช่วยยึดเส้นครีบทั้งหลายที่แผ่ออกมาเป็นแฉกๆเหมือนจานพังผืด(ส่วนนี้ทำให้ดูเหมือนว่าปลาไบเคอร์จะมีขา เหมือนกับปลาโบราณในกลุ่ม ซีลาแคนธ์ ซึ่งจะมีครีบเป็นแบบครีบเนื้อ ซึ่งครีบนี้มีความพิเศษคือมันสามารถใช้ในการเดินได้)., ในส่วนท้องจะมีถุงลม 2 ถุง ช่วยในการหายใจทำหน้าที่คล้ายกับปอด ถุงลมด้านซ้ายมีการพัฒนาน้อยกว่าด้านขวา (เหมือนในกลุ่ม Lung fish) ตั้งอยู่บริเวณช่องท้องโดยยึดติดกับหลอดอาหาร; โดยที่ทำงานร่วมกับเหงือก ทำให้พวกไบเคอร์สามารถอยู่โดยปราศจากน้ำได้เป็นเวลาหลายชั่วโมง, ในชนิด Calamoichthys calabaricus (Reed fish) จะไม่มีส่วนท้อง, ส่วนหลังของปลาไบเคอร์จะมีชุดครีบ (finlets) ประกอบไปด้วย 5 - 18 ครีบ ซึ่งรวมกันเป็นครีบหลังของปลา แต่ละครีบนั้นจะมีแกนครีบเดี่ยว 1 แกน รองรับด้วยพังผืดเล็กๆในแต่ละครีบ
|
|
เกล็ดของปลาไบเคอร์นั้นเป็นลักษณะ เกล็ดแบบ ganoid ซึ่งเกล็ดแบบ ganoid นี้จะพบได้ในปลากลุ่มไบเคอร์ (Polypteridae),Bowfin (Amia calva), ฉลามปากเป็ด (Polyodontidae), การ์ (Lepisosteidae), และ สเตอร์เจียน (Acipenseridae) ซึ่งเกล็ดของปลาไบเคอร์ เป็นเกล็ดที่พบในปลามีกระดูกสันหลังในยุคแรก (เจอในฟอสซิลของ ปลา paleoniscoid). เกล็ดชนิดนี้จะมีรูปทรงเป็นสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน และมีส่วนยื่นรับกับข้อต่อ ระหว่างเกล็ดแต่ละชิ้น |
| |
ไบเคอร์ นั้น มีการกระจายพันธุ์อยู่แต่ในแหล่งน้ำจืดในแอฟริกา ปลากลุ่มไบเคอร์นั้นบางชนิดมีความยาวได้เต็มที่ประมาณ 1.2 เมตร แต่ส่วนใหญ่แล้วจะมีขนาดประมาณ 30 ซม. 9 ใน 10 ชนิดของปลาไบเคอร์ จะพบแค่ใน แหล่งเก็บน้ำ Zaire (ในปลาไบเคอร์ที่ยังเล็กนั้นจะมีลักษณะพิเศษที่แตกต่างจากตัวเต็มวัย ก็คือเหงือกจะโผล่ออกมาเป็นกิ่งก้านสาขาคล้ายต้นไม้ให้เห็นออกมาภายนอกบริเวณแผ่นปิดเหงือกด้านข้างลำตัว และจะค่อยๆหายไปเมื่อพวกมันโตขึ้น)
|
|
การแยกเพศของปลาไบเคอร์สามารถแยกได้โดยดูลักษณะครีบก้น (anal fin) เพศผู้จะมี ครีบก้นที่มีขนาดใหญ่กว่าเพศเมีย การเพาะพันธุ์ทำได้ค่อนข้างยากในที่เพาะเลี้ยง ตัวเมียจะออกไข่ครั้งละ 300 ฟอง และตัวอ่อนจะออกจากไข่ภายในระยะเวลา 4 วันนับจากแม่ปลาวางไข่
|
|
การเลี้ยงดูโดยปกติแล้ว ไบเคอร์ เหมาะจะเป็นแทงค์เมทปลาอื่นๆได้เป็นอย่างดีเพราะเป็นปลาที่ไม่มีนิสัยก้าวร้าวแต่อย่างใด (แต่ถ้าปลาที่เลี้ยงด้วยกันเล็กกว่าปากของไบเคอร์ร์ ก็อาจจะกลายเป็นเหยื่อของปลาไบเคอร์ได้ครับ) และด้วยเกล็ดที่มีความหนาและเหนียวทำให้มันสามารถทนการงับของปลาใหญ่เช่นอะโรวาน่าได้ การเลี้ยงเจ้าไบเคอร์นั้นควรทำที่หลบซ่อนให้มันด้วย และระดับน้ำควรลึกอย่างน้อย 1 ฟุต และควรมีฝาปิดตู้ด้วยครับ เพราะเจ้าไบเคอร์สามารถโดดได้เช่นเดียวกับปลาอื่นๆ อาหารการกินนั้น ไบเคอร์สามารถกินได้ทั้งอาหารเม็ด และ ปลาเหยื่อ หรือสัตว์อะไรก็ตามที่เล็กกว่าปาก สามารถกินได้หมด อาหารเม็ดนั้นผมให้อาหารชนิดจมดูท่ามันจะชอบเป็นพิเศษ
|
|
ทีนี้ลองมาดูข้อมูลแต่ละชนิดกันดูบ้างนะครับ
Erpetoichthys calabaricus (Smith, 1865)
Reed fish
โตเต็มที่ 90 ซม.
สภาพแวดล้อม pH range: 6.0 - 8.0; dH range: 5.0 - 19.0
อุณหภูมิ 22 - 28°C
แหล่งแพร่กระจายพันธุ์ ทวีปแอฟริกา: ปากแม่น้ำ Ogun ใน Nigeria ไปจนถึงแม่น้ำ Chiloango ใน Congo Brazzaville
|
|
Polypterus ansorgii (Boulenger, 1910)
Guinean bichir
โตเต็มที่ 28 ซม.
สภาพแวดล้อม pH range: -; dH range: -
อุณหภูมิ -°C
แหล่งแพร่กระจายพันธุ์ ทวีปแอฟริกา: แม่น้ำ Corbal (Corubal) ใน Guinea Bissau และมีรายงานว่าพบใน ลุ่มน้ำ Niger basin ใกล้ Kouroussa ใน Guinea และในทะเลสาป Kainji และ แม่น้ำ Ogun ใน Nigeria
|
|
Polypterus bichir bichir (Lacep่de, 1803)
Nile bichir
โตเต็มที่ 72 ซม.
สภาพแวดล้อม demersal; potamodromous (Ref. 51243); freshwater pH range: -; dH range: -
climate : tropical
แหล่งแพร่กระจายพันธุ์ ทวีปแอฟริกา: แม่น้ำ Nile , ทะเลสาป Turkana และแม่น้ำ Omo ; ทะเลสาป Chad, แม่น้ำ Chari และ แม่น้ำ Logone
|
|
Polypterus bichir katangae (Poll, 1941)
Katangae Nile bichir
โตเต็มที่ 46 ซม.
สภาพแวดล้อม demersal; freshwater pH range: -; dH range: -
climate : tropical
แหล่งแพร่กระจายพันธุ์ ทวีปแอฟริกา: ลุ่มน้ำ Congo
ชนิดนี้หารูปมาให้ดูไม่ได้นะครับ |
| |
Polypterus bichir lapradei (Steindachner, 1869)
Lapradei Nile Bichir
โตเต็มที่ 74 ซม.
สภาพแวดล้อม demersal; freshwater pH range: -; dH range: -
climate : tropical
แหล่งแพร่กระจายพันธุ์ ทวีปแอฟริกา: พบในแม่น้ำ Senegal, แม่น้ำ Gambia , แม่น้ำ Geba , แม่น้ำ Volta ,แม่น้ำ Niger, แม่น้ำ Benoue และ แม่น้ำ Ou้m้. ทะเลสาป Chad และ Logone และแม่น้ำ Chari
|
|
Polypterus delhezi (Boulenger, 1899)
Barred bichir
โตเต็มที่ 44 ซม.
สภาพแวดล้อม demersal; freshwater pH range: -; dH range: -
climate : 26 - 28?°C
แหล่งแพร่กระจายพันธุ์ ทวีปแอฟริกา: ลุ่มน้ำส่วนกลางของแม่น้ำCongo
|
|
Polypterus endlicheri congicus (Boulenger, 1898)
Congicus Saddled Bichir
โตเต็มที่ 97 ซม.
สภาพแวดล้อม demersal; freshwater ;pH range: -; dH range: - ;depth range 0 - 10 m
climate : -°C
แหล่งแพร่กระจายพันธุ์ ทวีปแอฟริกา: ลุ่มน้ำ Congo และทะเลสาป Tanganyika.
|
|
Polypterus endlicheri endlicheri (Heckel, 1847)
Saddled Bichir
โตเต็มที่ 63 ซม.
สภาพแวดล้อม demersal; potamodromous ; freshwater ;pH range: -; dH range: - ;
climate : tropical
แหล่งแพร่กระจายพันธุ์ ทวีปแอฟริกา: แม่น้ำ Nile , ลุ่มน้ำ Chad , แม่น้ำ Niger , แม่น้ำ Volta , แม่น้ำ Bandama , แม่น้ำ Comoé ตอนบน และ แม่น้ำ Ouémé
|
|
Polypterus ornatipinnis (Boulenger, 1902)
Ornate Bichir
โตเต็มที่ 60 ซม.
สภาพแวดล้อม demersal; freshwater ;pH range: -; dH range: - ;
climate : tropical ; 26 - 28°C
แหล่งแพร่กระจายพันธุ์ ทวีปแอฟริกา: ลุ่มแม่น้ำ Congo (ประเทศ Congo, Angola, Cameroon) ; ทะเลสาป Rukwa ทะเลสาป Tanganyika
|
|
Polypterus palmas buettikoferi (Steindachner, 1891)
Buettikoferi Marbled Bichir
โตเต็มที่ 35.3 ซม.
สภาพแวดล้อม demersal; freshwater ;pH range: 7; dH range: 10 ;
climate : tropical ; 26 - 28°C
แหล่งแพร่กระจายพันธุ์ ทวีปแอฟริกา:
ตอนบนของแม่น้ำ Casamance ใน Senegal ไปจนถึงแม่น้ำ Saint Paul ใน Liberia ตะวันตก
|
|
Polypterus palmas palmas (Ayres, 1850)
Marbled Bichir
โตเต็มที่ 30 ซม.
สภาพแวดล้อม demersal; freshwater ;pH range: 7; dH range: 10 ;
climate : tropical ; 26 - 28°C; 7°N - 10°S
แหล่งแพร่กระจายพันธุ์ ทวีปแอฟริกา: ลุ่มแม่น้ำใน Cote d'Ivoire ลุ่มแม่น้ำของ Liberia ตะวันออก ขึ้นไปถึง แม่น้ำ St. John
|
|
Polypterus palmas poli (Gosse, 1988)
Poli Marbled Bichir
โตเต็มที่ 32.1 ซม.
สภาพแวดล้อม demersal; freshwater
climate : tropical
แหล่งแพร่กระจายพันธุ์ ทวีปแอฟริกา: ตอนใต้และตอนกลางของลุ่มน้ำ Congo
|
|
Polypterus retropinnis (Vaillant, 1899)
West African Bichir
โตเต็มที่ 32.5 ซม.
สภาพแวดล้อม demersal; freshwater ;pH range:-; dH range: - ;
climate : tropical ; - °C;
แหล่งแพร่กระจายพันธุ์ ทวีปแอฟริกา: ช่วงกลางลุ่มแม่น้ำ Congo และ แม่น้ำ Ogooú
|
|
Polypterus senegalus meridionalis (Poll, 1941)
Meridionalis Gray Bichir
โตเต็มที่ 70 ซม.
สภาพแวดล้อม demersal; freshwater ;pH range:-; dH range: - ;
climate : tropical ; - °C;
แหล่งแพร่กระจายพันธุ์ ทวีปแอฟริกา: ลุ่มแม่น้ำ Congo ลงไปถึง Yangambi, รวมถึงแม่น้ำ Lualaba และ Katanga
|
|
Polypterus senegalus senegalus (Cuvier, 1829)
Senegalus Bichir ,Gray Bichir
โตเต็มที่ 50.5 ซม.
สภาพแวดล้อม demersal; potamodromous ; freshwater; pH range: 6.0 - 8.0; dH range: 5.0 - 19.0 ;
climate : tropical; 25 - 28°C
แหล่งแพร่กระจายพันธุ์ ทวีปแอฟริกา: ลุ่มน้ำ Nile และ แอฟริกาตะวันตก รวมไปถึง Senegal, Gambia, Niger, Volta ทะเลสาป Chad
|
|
Polypterus teugelsi (Britz, 2004)
โตเต็มที่ 41.5 ซม.
สภาพแวดล้อม demersal; freshwater; pH range: 7.4 - 7.5; dH range: 1.0
climate : tropical; 25 - 27°C
แหล่งแพร่กระจายพันธุ์ ทวีปแอฟริกา: มีการพบในท้องถิ่น ในแม่น้ำ Cross
|
|
Polypterus weeksii (Boulenger, 1898)
Mottled Bichir, Fathead Bichir
โตเต็มที่ 54 ซม.
สภาพแวดล้อม demersal; freshwater; pH range: -; dH range: -
climate : tropical;
แหล่งแพร่กระจายพันธุ์ ทวีปแอฟริกา: ส่วนกลางของลุ่มแม่น้ำ Congo
|
|
ส่วนหลังจากนี้เป็นส่วนขยายความเพื่อให้เกิดความเข้าใจมากยิ่งขึ้นนะครับ
รูปนี้จะแสดงให้เห็นว่าในตอนเล็กๆนั้นไบเคอร์จะมีเหงือกพิเศษโผล่ขึ้นมาและจะหายไปเมื่อโตขึ้น (ดูๆไปคล้ายมังกรเลยครับ) จะพบได้ในชนิดที่มีขนาดใหญ่เช่น P.endlicheri
|
|
ในบทความนี้จะมีศัพท์บางครับที่ผมต้องใช้ทับศัพท์ไปเพราะไม่รู้จะเรียกยังไง แต่จะพยามยามหารูปมาให้ดูแทนนะครับ
รูปนี้เป็น Spiral valve ซึ่งพบในปลาฉลามซึ่งเป็นปลาโบราณ ในไบเคอร์ก็พบด้วย
|
|
Spiracle ผมไม่ค่อยแน่ในแต่น่าจะเป็นบริเวณที่ตั้งของหนวดของไบเคอร์อ่ะครับ
|
|
ชุดครีบ (Finlets) ที่ประกอบด้วยครีบย่อยๆ
|
|
เกล็ดแบบ ganoid ซึ่งพบในปลาที่มีลักษณะโบราณหลายๆชนิด ไบเคอร์เองก็มีเกล็ดชนิดนี้
|
|
ปลา paleoniscoid ที่มีการค้นพบฟอสซิลนั้นจากภาพจะเห็นได้ว่าเกล็ดของปลาจะมีเป็นลักษณะ ganoid สี่เหลี่ยมข้าวหลามตัด แบบเดียวกับปลาไบเคอร์
|
|
รูปนี้เป็นรูปแสดงให้เห็นถึงลักษณะของถุงลมของปลาไบเคอร์ครับ จะเห็นได้ชัดเจนว่าทั้งสองข้างมีขนาดไม่เท่ากัน
|
|
Credit :
-
http://www.fishbase.org
- http://www.aquariacentral.com
|
